Góp bàn đẩy lùi “lợi ích nhóm” trong công tác cán bộ

(Mặt trận) - Giám sát, phản biện xã hội trong công tác cán bộ sẽ giúp đẩy lùi nạn “lợi ích nhóm” hiện nay. Bài viết đề xuất một số giải pháp để Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội nâng cao hiệu quả trong đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi “lợi ích nhóm” trong công tác cán bộ.
Lợi ích nhóm” trong công tác cán bộ cũng là một dạng tham nhũng. Những hành vi “chạy chức”, “chạy quyền”,... đang gây bất bình trong xã hội, làm suy giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng. Thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội đã được pháp luật của Nhà nước quy định hiện nay để ngăn chặn, đẩy lùi “lợi ích nhóm” trong công tác cán bộ.

Vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội được quy định trong nhiều văn bản của Đảng và Nhà nước: Điều 9 Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”; Quy chế giám sát và phản biện xã hội (Quyết định số 217-QĐ/TW của Bộ Chính trị ngày 12/12/2013); Quyết định số 99-QĐ/TW ngày 3/10/2017 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về hướng dẫn khung để các cấp ủy, tổ chức đảng trực thuộc Trung ương tiếp tục phát huy vai trò của nhân dân trong đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ và Quy định số 124-QĐ/TW ngày 2/2/2018 Về việc giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên; Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII, các Nghị quyết của Hội nghị Trung ương 6, 7, 8 khóa XII đã yêu cầu phải phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và nhân dân về sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị, giám sát công tác cán bộ, giám sát việc thực hiện các quy định về trách nhiệm nêu gương.

Công tác cán bộ là “công việc gốc” của Đảng, “Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ theo nguyên tắc tập trung dân chủ, đi đôi với phát huy trách nhiệm của các tổ chức và người đứng đầu các tổ chức trong hệ thống chính trị”1. Để công tác cán bộ thực hiện được hiệu quả, khách quan cần phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội trong giám sát, phản biện xã hội ở các khâu, quy trình trong công tác cán bộ. Biểu hiện “lợi ích nhóm” trong công tác cán bộ rất đa dạng, phức tạp. “Lợi ích nhóm” thường khó phát hiện, ít bị tố cáo vì những người liên quan đều có lợi ích, dễ liên kết để mưu cầu lợi ích cá nhân bất chính, ngoan cố bám lấy lợi ích đó đến cùng. Muốn chống “chạy chức”, “chạy quyền” thì phải làm cho người muốn “chạy” không có đường “chạy”, người “chạy” không có kẻ dẫn lối để “chạy”. Cần tập trung làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và có những giải pháp đấu tranh ngăn chặn tình trạng này vì sự trong sạch, vững mạnh của bộ máy nhà nước và thanh danh, uy tín của Đảng cầm quyền. Nếu không có giải pháp đột phá thì việc đấu tranh chống các hành vi “chạy chức”, “chạy quyền”; “lợi ích nhóm” và tham nhũng, tiêu cực vẫn chỉ dừng lại ở việc hô hào, hình thức và niềm tin trong nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng sẽ càng suy giảm.

Cần phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội

Thứ nhất, giám sát và phản biện đối với tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc tham mưu ban hành chủ trương, chính sách về công tác cán bộ: biểu hiện của “lợi ích nhóm” thường xuất hiện như việc một bộ phận cán bộ khi tham mưu cho cấp có thẩm quyền ban hành chính sách có liên quan đến công tác cán bộ thì không vì lợi ích chung mà tham mưu để cấp có thẩm quyền ban hành những chính sách có lợi cho họ, như: việc nới lỏng hơn các tiêu chuẩn, tiêu chí, điều kiện bổ nhiệm, đề bạt, nâng lương, chuyển ngạch, nâng ngạch...; ban hành chính sách cán bộ “dưới tiêu chuẩn, điều kiện cơ bản” như: điều kiện tiếp nhận, điều động, luân chuyển, bổ nhiệm, đề bạt... để người thân của họ, cán bộ lãnh đạo có đủ điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn, điều kiện đó; ban hành chính sách, quyết định mang tính “nội bộ” có tính đặc quyền, đặc lợi cho một số ít cán bộ, trái với quy định hoặc theo quy định nhưng không minh bạch để trục lợi.

Thứ hai, giám sát và phản biện đối với tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc cụ thể hóa chủ trương, chính sách của cấp trên về công tác cán bộ thành các quy định, quy chế cụ thể của cấp dưới: vận dụng ban hành chế độ, chính sách đối với cán bộ vì lợi ích nhóm của số ít dẫn đến việc thực hiện trái quy định của cấp trên; vận dụng thay đổi để cho “vừa” với những tiêu chuẩn, điều kiện cá biệt của một số ít cán bộ để trục lợi cho bản thân, hoặc cho người thân của mình theo kiểu “trên có chính sách, dưới có đối sách”; vận dụng ban hành trái quy định nhằm “lách luật” để có lợi cho bản thân hoặc người thân trong việc tuyển dụng, đề bạt, thực hiện các chính sách cán bộ khác.

Thứ ba, giám sát và phản biện đối với tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách về công tác cán bộ: việc xây dựng chính sách lương, chính sách thu nhập dẫn đến chính sách lương của một số cán bộ lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp, lĩnh vực ngành, nghề; ban hành, thực hiện những chính sách cho cán bộ lãnh đạo, quản lý, hằng năm đi nghiên cứu, tham quan, học tập ở nước ngoài quá nhiều lần, gây tốn kém, lãng phí, thất thoát kinh phí của cơ quan; việc cán bộ cấp trên, cán bộ lãnh đạo, quản lý, tuy biết cán bộ cấp dưới thuộc “cánh hẩu” của mình trình độ, năng lực hạn chế, nhưng vẫn bổ nhiệm, bao che để tạo thành một “ê-kíp” làm việc, vì “lợi ích nhóm” để trục lợi. Vì lẽ đó, cán bộ có đủ năng lực, trình độ thì không được quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng đúng khả năng, sở trường, khiến họ “bất bình”, thậm chí đi tìm cơ hội làm việc ở những nơi khác.

Một số giải pháp để nâng cao hiệu quả tham gia đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi “lợi ích nhóm” trong công tác cán bộ

Nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền các cấp về vai trò, nhiệm vụ giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội

Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến nội dung Quyết định 217/QĐ-TW, Quyết định 218/QĐ-TW và các văn bản có liên quan trong đội ngũ cán bộ, công chức, đoàn viên, hội viên và nhân dân để tạo sự thống nhất trong nhận thức về vai trò, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội trong thực hiện công tác giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền. Trong điều kiện hiện nay cần phải: “Phát huy vai trò và tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội”2. Bên cạnh các hình thức trực tiếp hoặc bằng văn bản phản ánh, kiến nghị thường xuyên, đột xuất, định kỳ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đoàn thể chính trị - xã hội, nên quy định cho người đứng đầu các tổ chức này có các hình thức tiếp nhận thông tin điện tử, kịp thời chia sẻ, bày tỏ quan điểm, tương tác với các ý kiến của đảng viên và nhân dân. Cơ quan có trách nhiệm cần thông tin công khai những kết quả xem xét, giải quyết vấn đề mà dư luận và nhiều người dân quan tâm đến đạo đức, lối sống, trách nhiệm của người đứng đầu các cấp. Đồng thời, phát huy vai trò giám sát của nhân dân và các phương tiện thông tin đại chúng nhằm ngăn chặn sự hình thành “lợi ích nhóm”, để không còn những “ngoại lệ” trong công tác cán bộ. Sử dụng những công cụ, biện pháp giám sát của cộng đồng, của nhân dân và xã hội để phát hiện những dấu hiệu bất thường, bất minh nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn “lợi ích nhóm” trong công tác cán bộ.

Tiếp tục đổi mới về tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội đủ trình độ, năng lực đáp ứng điều kiện mới

Hội nghị Trung ương 6 (khóa XII) của Đảng yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội gắn với đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng tập trung cho cơ sở, gắn bó với đoàn viên, hội viên, từng bước khắc phục “hành chính hóa” hoạt động và “công chức hóa” cán bộ; tăng cường phối hợp công tác giữa Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội với các cơ quan, tổ chức có liên quan; tích cực tổ chức triển khai và nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội. Bố trí đội ngũ cán bộ có năng lực, phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị cho Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội để làm công tác giám sát. Đồng thời, phải thường xuyên tổ chức các khóa bồi dưỡng, tập huấn sâu theo từng chuyên đề về công tác giám sát và phản biện xã hội với nội dung phù hợp. Tranh thủ và phát huy tốt vai trò, trí tuệ của các vị Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp, các nhân sĩ, trí thức thuộc các giới, các nhà khoa học, các chuyên gia, đoàn viên, hội viên, các tầng lớp nhân dân trong triển khai thực hiện công tác giám sát, phản biện xã hội, đặc biệt trong công tác cán bộ. Quan tâm hướng dẫn, kiểm tra nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội cấp dưới. Hướng dẫn cách làm cụ thể giám sát cá nhân người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên.

Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, tăng cường sự phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên, các cơ quan, tổ chức khác

Tăng cường phối hợp, kết hợp hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội với hoạt động kiểm tra, giám sát của Đảng và hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội các cấp phát huy vai trò chủ trì phối hợp với các thành viên lắng nghe ý kiến nhân dân, dư luận, báo chí để góp ý kiến kịp thời với người đứng đầu với Đảng, Nhà nước. Có chính kiến, quan điểm rõ ràng, có phương pháp phù hợp đấu tranh với hành vi sai trái, ngăn ngừa các biểu hiện suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, bảo vệ cái đúng, bảo vệ uy tín và sự lãnh đạo của Đảng; chủ động phối hợp với chính quyền các cấp xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát và phản biện xã hội hằng năm liên quan đến công tác cán bộ, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ. Đặc biệt, cần chú ý chọn những vấn đề mà người dân, dư luận xã hội đang quan tâm. Đảng ta yêu cầu: “Các cấp ủy đảng, chính quyền có chế độ tiếp xúc, đối thoại trực tiếp với nhân dân; thường xuyên lắng nghe ý kiến của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân phản ánh với Đảng, Nhà nước những vấn đề mà nhân dân quan tâm, tham gia xây dựng chủ trương, chính sách, pháp luật...”3. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội tham gia ngay từ đầu để phản biện đối với các dự thảo nghị quyết quan trọng của cấp ủy địa phương về công tác cán bộ; đồng thời theo dõi, đôn đốc các địa phương, đơn vị thực hiện tốt các kiến nghị sau giám sát và phản biện

Cần nghiên cứu và ban hành quy định về tự chủ tài chính đối với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, kết hợp việc Nhà nước giao kinh phí căn cứ vào nhiệm vụ thực hiện

Điều 9 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Nhà nước tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các tổ chức xã hội khác hoạt động”. Điều 38 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 quy định:

“1. Kinh phí hoạt động của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp do ngân sách nhà nước bảo đảm theo quy định của pháp luật.

2. Việc lập dự toán, phân bổ, chấp hành và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước cho hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện theo quy định của Luật ngân sách nhà nước.

3. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được quản lý và sử dụng tài sản Nhà nước giao, tài sản và các nguồn tài trợ của tổ chức, cá nhân trong nước, nước ngoài tặng, cho theo quy định của pháp luật”.

Vì vậy, sẽ nảy sinh vấn đề “tạo điều kiện ở mức nào”, cho nên cần nghiên cứu, ban hành cơ chế chủ động, tự chủ về tài chính sẽ giúp cho Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội không bị lệ thuộc quá nhiều vào Nhà nước.

Cho nên, có thể sửa đổi theo hướng như: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội là thành viên thực hiện cơ chế tự chủ về kinh phí hoạt động: “1. Nhà nước có cấp kinh phí theo nhiệm vụ được giao; 2. Việc lập dự toán, phân bổ, chấp hành và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước được giao căn cứ vào nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước; 3. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội được quản lý và sử dụng tài sản do Nhà nước giao theo nhiệm vụ, tài sản và các nguồn tài trợ của tổ chức, cá nhân trong nước, nước ngoài tặng, cho theo quy định của pháp luật”.

Cần ban hành Luật về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội

Phân định phạm vi phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội với các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp. Các văn bản của Đảng, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quy định, chỉ có Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội mới có trách nhiệm thực hiện phản biện xã hội, trên thực tế nhiều tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp, báo chí đã thực hiện phản ánh, góp ý mang tính phản biện xã hội cao. Liên hiệp các Hội Khoa học - Kỹ thuật Việt Nam cũng đã thực hiện phản biện xã hội từ năm 2002 theo văn bản của Chính phủ. Thách thức đối với phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc là nếu Mặt trận né tránh thì các tổ chức xã hội khác sẽ làm; nếu nhận thức không đúng về phản biện xã hội thì không tăng đồng thuận, mà còn gây hoài nghi. Vấn đề đặt ra là cần phải phân định rõ hơn phạm vi Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thực hiện phản biện xã hội, phát huy sự tham gia của các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp và người dân vào phản biện xã hội. Phản biện xã hội phải bám sát vào mục đích, nguyên tắc được quy định trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Nguyễn Văn Hùng

ThS, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Chú thích:

1. Văn kiện Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX, Nxb.Chính trị Quốc gia, H.2009, tr.241

2. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia, H. 2006, tr. 305.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb. Chính trị Quốc gia, H. 2006, tr. 124.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương, H, 2016.

2. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011.

3. Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2012.

4. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nm, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011.

5. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011.

6. Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2018.

Bình luận

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Tin liên quan
Đọc nhiều
Bình luận nhiều