Hải Dương: Mảnh đất và con người ngàn năm văn hiến

(Mặt trận) - Đất Hải Dương đời Trần là Hồng lộ, rồi Hải Dương lộ; đời Lê gọi là Nam Sách Thừa Tuyên, là một trong tứ trấn của Kinh thành Thăng Long gồm: Kinh Bắc, Sơn Nam, Hải Đông, Sơn Tây. Suốt trường kỳ lịch sử Đại Việt, Hải Dương là nơi trọng yếu trấn giữ, bao bọc, bảo vệ Kinh kỳ về mặt bể Đông. Đời Nguyễn lập tỉnh Hải Dương với diện tích gần như ngày nay và thêm 3 huyện: Nghi Dương, An Dương, An Lão - nay thuộc thành phố Hải Phòng.
Hải Dương là một tỉnh đồng bằng với những cánh đồng mầu mỡ, bát ngát, thẳng cánh cò bay, là bình nguyên được bồi đắp bởi hai hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình. Phía Đông tỉnh vùng Kinh Môn có núi đá vôi Yên Phụ, có động Kính Chủ ven sông Kinh thày và đất Chí Linh có chung dãy Yên Tử với Bắc Giang và Quảng Ninh, cùng với Lục Đầu Giang, sông Thái Bình, sông Kinh Thày tạo nên thế sơn thuỷ hữu tình nổi tiếng về phong cảnh đẹp từ ngàn xưa. Các vị danh nhân, anh hùng dân tộc như: Trần Quốc Tuấn, Mạc Đĩnh Chi, Chu Văn An, Nguyễn Trãi đã có nhiều năm gắn bó với vùng đất này, xây chùa Quỳnh Lâm, dựng bảy miếu Phả Lại, lập trại Côn Sơn, núi Phượng Hoàng. Đây cũng là nơi Trúc Lâm tam tổ: Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm nổi tiếng của Việt Nam. Mảnh đất, con người Hải Dương cũng đóng góp rất nhiều chiến công trong các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, cả nước lại biết đến Mạc Thị Bưởi bên sông Kinh Thày, anh hùng đường 5 Nguyễn Văn Thỏa, Đông Phương Sóc dùng mìn diệt hàng trăm tên địch... Nhiều lần giặc càn quét Tứ Kỳ, Gia Lộc, Kim Thành, Kinh Môn, Bình Giang, Kẻ Sặt, nhưng quân ta vẫn kiên cường bám đất, bám dân mở rộng khu du kích, khu giải phóng, đánh sở chỉ huy Pháp ở Cẩm Giàng, dìm tàu giặc trên sông Phả Lại, đánh Vân Trì, diệt Du Nghĩa... Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, quân và dân Hải Dương đã đóng góp nhiều sức người, sức của cho chiến trường miền Nam và hạ nhiều "thần sấm", "con ma" Mỹ trên những cánh đồng 5 tấn. Bài thơ nổi tiếng về "Hạt gạo làng ta" trong thơ cậu bé Trần Đăng Khoa và "Chuyện cô du kích xóm Lai Vu. Rắn quấn bên chân vẫn diệt thù" (thơ Tố Hữu) cũng xuất phát từ mảnh đất Hải Dương rực lửa chiến công này.

Trên hành trình từ Hà Nội ra thành phố cảng biển Hải Phòng, bằng đường xe hoả hay theo quốc lộ số 5 đến km 57 bạn đều gặp một thị xã đẹp, nơi giao lưu giữa hai thành phố lớn Hà Nội - Hải Phòng. Đó là thành phố Hải Dương, gần 30 năm qua là thị xã của tỉnh Hải Hưng và ngày nay là thành phố của tỉnh Hải Dương. Lỵ sở Hải Dương nằm bên sông thái Bình. Thành cũ xây năm 1804 dưới triều Nguyễn có 6 góc theo kiểu thành vô-băng ở thành phố Bắc Ninh. Thời thuộc Pháp, thị xã Hải Dương là đô thị lớn thứ 4 ở Bắc Kỳ sau thành phố Hà Nội, Hải Phòng và Nam Định. Sau hơn 30 năm đổi mới, tỉnh Hải Dương đã phát triển nhanh chóng. Từ lâu nhân dân cả nước đã biết đến đặc sản nổi tiếng của tỉnh Đông đó là bánh đậu xanh Hải Dương. Những bát sứ, đĩa sứ Hải Dương có mặt trong mỗi gia đình, trong các chợ lớn, nhỏ không chỉ ở trong nước, mà còn có mặt trên cả thị trường quốc tế. Theo đường sông, từ thành phố Hải Dương có thể dễ dàng ngược dòng đến Hà Nội, Bắc Ninh, Bắc Giang, hay xuôi Hải Phòng, Quảng Ninh ra bể Đông.

Cách thành phố Hải Dương 17 cây số là Mao Điền, nơi đặt lỵ sở của Hải Dương từ thời Lê, gần đó là làng Bạch Sam quê hương của Tán tương quân vụ Nguyễn Thiện Thuật thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy nổi tiếng trong lịch sử. Cách thành phố Hải Dương khoảng 10km là quê hương Tuệ Tĩnh, tác giả Nam Dược thần hiệu. Gần đó là làng Yên Bài, chiến trường xưa nơi quân tướng nhà Trần đã chém đầu tướng giặc Nguyên là Phạm Nhan. Qua thành phố Hải Dương mươi cây, bạn gặp huyện Thanh Hà với giống vải thiều ngon nổi tiếng. Câu ca xưa: "Nước ta đất rộng người nhiều. Đố ai đếm được vải thiều Hà Đông" đã làm nhiều người nhầm tưởng vải thiều của tỉnh Hà Đông, thực ra Hà Đông này chỉ là vùng đất mấy xã phía đông huyện Thanh Hà, nơi có giống vải thiều quý giá. Thanh Hà cũng có ngôi chùa Minh Khánh làm từ thời Lý có bức tượng Trần Nhân Tông được nhiều người biết tiếng. Phía Nam thành phố Hải Dương là huyện Gia Lộc, quê hương của các tướng: Yết Kiêu, Nguyễn Chế Nghĩa bộ tướng xuất sắc của Trần Hưng Đạo và Nguyễn Dữ tác giả bộ sách Truyền kỳ mạn lục còn lưu truyền đến ngày nay. Xuôi đường 5 qua cầu Phú Lương, cầu Lai Vu êm xuôi trên đường cao tốc mới hoàn thành đến Phú Thái nhìn sang bên kia sông Kinh Thày, bạn sẽ gặp núi An Phụ vươn lên đột ngột điểm tô cho đồng bằng thoáng đãng một nét chấm phá như tranh thuỷ mạc. Trên núi An Phụ có chùa cổ Tường Vân, có động Kính Chủ khắc thơ Phạm Sư Mạnh một tiến sỹ - nhà thơ nổi tiếng thời Trần. Vùng đất này cũng là chiến trường xưa Vua Trần Nhân Tông đóng quân đánh giặc Nguyên - Mông.

Ngày nay, nhà máy xi măng Hoàng Thạch hàng năm cung cấp hàng triệu tấn xi măng chất lượng cao góp phần xây dựng nhiều công trình trên khắp mọi miền Tổ quốc. Hiện, toàn tỉnh có khoảng 13.000 doanh nghiệp, với tổng vốn đăng ký 138.678 tỷ đồng. Về tổng thể, các doanh nghiệp trên địa bàn đang hoạt động ổn định, hiệu quả. Nhiều dự án liên tục tăng quy mô hoạt động, nhất là doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Điều đó cho thấy, môi trường đầu tư, kinh doanh tại Hải Dương được cải thiện rất tích cực. Năm 2018, giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp, thủy sản ước đạt 18.348 tỷ đồng, vượt 1,5% kế hoạch năm. Giá trị sản phẩm bình quân trên mỗi héc-ta đất trồng trọt và nuôi thủy sản đạt 145,3 triệu đồng, tăng gần 6 triệu đồng. Năng suất lúa tăng cao, đạt 60,5 tạ/ha, tăng 4,8 tạ/ha so với năm 2017. Rau màu, cây ăn quả tiếp tục chuyển dịch theo hướng tăng diện tích các loại cây cho hiệu quả kinh tế cao. Các vùng sản xuất chuyên canh theo sản phẩm đặc thù của từng địa phương như rau vụ đông (Gia Lộc), cà rốt (Cẩm Giàng), hành tỏi (Kinh Môn), vải thiều (Thanh Hà)... được đầu tư phát triển. Đặc biệt, đây cũng là năm sản lượng vải (nông sản đặc sản của tỉnh) đạt hơn 66.000 tấn cao nhất từ trước đến nay. Năng suất tăng cao, tiêu thụ thuận lợi đã đem lại nguồn thu lớn cho người trồng vải. Những thuận lợi trong sản xuất đã góp phần làm gia tăng giá trị kinh tế của lĩnh vực trồng trọt, với mức tăng trưởng 8,8%, cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản đều thu được kết quả khả quan. Có thể nói, bức tranh nông nghiệp với sự tăng trưởng vượt bậc là điểm sáng trong phát triển kinh tế - xã hội của ngành nông nghiệp tỉnh Hải Dương.

Là một tỉnh tách ra từ tỉnh Hải Hưng năm 1997, sau hơn 22 năm tái lập tỉnh, Hải Dương ngày nay có nhiều cơ sở sản xuất công nông - nghiệp dịch vụ phát triển lại có lợi thế nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, trên hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và kề sát vành đai kinh tế ven biển vịnh Bắc bộ. Đây là nơi có lợi thế vô cùng lớn trong việc giao lưu, trao đổi thương mại với Thủ đô Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các tỉnh lân cận, như: Bắc Giang, Bắc Ninh, Thái Bình, Hưng Yên. Lại nằm trong khu vực tam giác kinh tế phát triển Hà Nội - Quảng Ninh - Hải Phòng, chắc chắn trong một tương lai gần, Hải Dương sẽ là một tỉnh mạnh trong cả nước, xứng đáng với truyền thống ngàn năm văn hiến.

Nguyễn Tuấn Anh

Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo, UBTW MTTQ Việt Nam

Bình luận

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Tin liên quan
Đọc nhiều
Bình luận nhiều