Ngày Xuân về thăm Đất Tổ Hùng Vương

(Mặt trận) - Có một vùng đất từ lâu đã nổi tiếng với rừng cọ đồi chè, với những bưởi Đoan Hùng, hồng Hạc, cá Anh Vũ - Việt Trì - "thành phố ngã ba sông". Vùng đất Phú Thọ cổ kính, nơi gửi gắm niềm hoài vọng cội nguồn của bất cứ người dân con Lạc cháu Hồng nào biết xúc động trước hai chữ đồng bào khi nhớ chuyện Mẹ Âu Cơ sinh bọc trăm trứng...

Từ đời Hồng Bàng, vùng đất Phú Thọ đã là nơi các Vua Hùng dựng nước. Vùng đất Phong Châu xưa: Bạch Hạc, trước mặt Việt Trì là Kinh Đô đầu tiên của nước ta. Từ ngàn xưa người Việt đã truyền tụng, nhắc nhở con cháu ghi nhớ về những vùng đất đóng đô của Đại Việt là: “Thứ nhất Việt Trì, thứ nhì Cổ Loa, thứ ba Hoa Lư, thứ tư Thăng Long”. Vâng! Việt Trì là Kinh Đô đầu tiên của Đại Việt. Sau Việt Trì, núi Hùng có đền thờ và lăng mộ Hùng Vương, cách đó không xa là những khu di chỉ gò Mun và Phùng Nguyên ở Lâm Thao, đánh dấu sự tồn tại nền văn minh của nước Văn Lang từ bốn ngàn năm trước. Sau Văn Lang nước ta còn có các tên: Âu Lạc, Vạn Xuân, Đại Việt, Đại Nam cuối cùng là Việt Nam. Phú Thọ cũng là quê hương của bà Thiều Hoa một tướng tài của Hai Bà Trưng. Tương truyền, bà cũng là người sáng tạo và dạy cho con dân Lạc Việt trò chơi đánh phết, một môn thể thao còn truyền đến ngày nay. Đời Trần, đất Phú Thọ gọi là Tam Giang lộ, Lâm Thao lộ, Tam Đái lộ. Đời Lê gọi là Sơn Tây thừa tuyên, rồi Sơn Tây xứ. Thời Nguyễn, tỉnh Phú Thọ gồm cả phần đất Vĩnh Yên và Phúc Yên (trừ Đa Phúc, Kim Anh) đều thuộc Sơn Tây tỉnh.

Trên bản đồ Việt Nam ta thấy dòng Lô Giang nổi tiếng chảy từ bắc xuống nam, chia tỉnh Vĩnh Phú (cũ) làm hai phần thì phần phía Tây của sông Lô chính là tỉnh Phú Thọ ngày nay, đây hoàn toàn là miền đất trung du với những cây công nghiệp nổi tiếng, như: sơn, dó làm giấy, chè, lá gồi, các cây lấy dầu như trẩu, sở, lai… cùng với cây ăn quả quý, như: bưởi, cam, dứa, hồng, quýt, vải. Ngày 5/5/1903, Toàn quyền Đông Dương ký nghị định chuyển tỉnh lỵ của tỉnh Hưng Hóa lên làng Phú Thọ thuộc tổng Yên Phú, huyện Sơn Vi, từ đây tỉnh Hưng Hóa đổi tên thành tỉnh Phú Thọ. Tỉnh Phú Thọ năm 1903 có 10 huyện: Tam Nông, Thanh Thủy, Sơn Vi, Thanh Ba, Phù Ninh, Cẩm Khê, Hạ Hòa, Hạc Trì, Hùng Quan, Ngọc Quan và hai châu là Thanh Sơn và Yên Lập. Sông Hồng chảy suốt chiều dài Phú Thọ, khi qua Lâm Thao cho dòng sông một cái tên đẹp: sông Thao; khi chảy đến Bạch Hạc - Việt Trì sông Hồng gặp sông Lô tạo nên ngã ba sông đầy huyền thoại. Phú Thọ cũng là nơi phát nguồn của những bài thơ, bài ca nổi tiếng được nhiều người biết đến như: Trường ca sông Lô (của Văn Cao); Du kích Sông Thao (của Đỗ Nhuận); Bầm ơi (của Tố Hữu)...

Cách đây hơn 60 năm, ngày 19/9/1954 trên đường từ Việt Bắc trở về Hà Nội, Bác Hồ dừng chân tại Đền Giếng - Đền Hùng tình cờ gặp gỡ bộ đội Sư đoàn quân Tiên phong tiến về giải phóng Thủ đô. Bác và các chiến sỹ vui mừng quây quần trước thềm và sân Đền Giếng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói với các chiến sĩ ngay trước đền Hùng lịch sử: "Bác cháu ta gặp nhau ở đây tuy tình cờ nhưng lại rất có ý nghĩa. Ngày xưa, các vua Hùng đã có công dựng nước, ngày nay Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước"1. Chữ Ngày xưa, các vua Hùng đã có công dựng nước, và ngày nay Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước" là rất hay, rất chặt chẽ, logic trong ngữ cảnh, có ý nghĩa về lịch sử và giáo dục rất sâu sắc. Tiếc là sau này có một vài người viết báo đã tùy tiện cắt xén hai chữ ngày xưa và ngày nay của Bác, sau đó những người khác vô tình trích lại, nói lại theo câu cắt xén kia nên câu nói trở nên hơi giống khẩu hiệu tuyên truyền, nhưng lại giảm giá trị và hiệu quả tuyên truyền. Mong rằng sau này mỗi chúng ta khi có dịp cần viết, cần nói về sự kiện này nên trích lại đầy đủ theo đúng lời Bác dạy đã được ghi trong sử sách.

Thực vậy, đất cổ Phong Châu từ ngàn xưa đã nổi danh với các Lạc Hầu, Lạc Tướng. Suốt thời Bắc thuộc cho đến các triều đại: Ngô, Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê, Quang Trung gây nền độc lập, chống xâm lược Tống, Nguyên, Minh, Thanh đều có những tấm gương nổi tiếng của người Phong Châu đánh giặc giữ nước. Những năm cuối thế kỷ XIX khi giặc Pháp bình định Bắc kỳ, quân sĩ của Đốc Dị đã đánh giặc rất mạnh trên vùng sông Thao. Năm 1915, Hoàng Văn Kha và Bang Thanh đem 500 quân đánh trại khố xanh Phú Thọ, năm 1929 Uỷ ban quân sự Quốc dân đảng họp ở Võng La chuẩn bị khởi nghĩa, Nguyễn Khắc Nhu chỉ huy đánh giặc ở Lâm Thao... Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, địch chiếm một phần Phú Thọ nhưng không lập được chính quyền bù nhìn. Khi chúng tiến công lên Việt Bắc, Phú Thọ lại nổi tiếng với những chiến công chặn đánh giặc, diệt nhiều tàu giặc ở Đoan Hùng, trên sông Lô. Trong Chiến dịch Tây Bắc, địch bất ngờ tấn công lên Phú Thọ cũng bị ta tiêu diệt hơn 2000 tên và hơn 400 xe cơ giới. Phát huy truyền thống của quê hương, trong kháng chiến chống Mỹ, quân và dân Phú Thọ đã đóng góp nhiều sức người, sức của chi viện cho chiến trường và lập nhiều chiến công hạ nhiều máy bay Mỹ, bảo vệ bầu trời mặt đất quê hương.

Từ Hà Nội theo đường sông Hồng, đường sắt hay Quốc lộ số 2, khoảng hơn 80 km bạn cũng có thể dễ dàng hành hương về với đất Tổ Hùng Vương. Ngày nay, đường cao tốc Hà Nội - Lào Cai (hoàn thành từ ngày 21/9/2014) cho hành trình Hà Nội - Việt Trì bằng ô tô chỉ hết 1 giờ. Thành phố Việt Trì ngày nay là thủ phủ của tỉnh lỵ Phú Thọ, với nhiều nhà máy công nghiệp như: nhà máy Giấy, nhà máy Điện, nhà máy Hoá chất, nhà máy Đường, Mỳ chính... được xây dựng mới hoàn toàn từ sau ngày hoà bình lập lại. Bước vào công cuộc đổi mới, diện mạo thành phố đang thay đổi hàng ngày với nhiều dinh thự, công sở và nhà dân với kiến trúc đa dạng, đẹp mắt. Từ Việt Trì nhìn về phía Tây cách khoảng mươi km là núi Hùng. Hội giỗ Tổ đền Hùng được mở vào ngày 10, 11 tháng 3 Âm lịch hàng năm. Theo chân các đoàn khách hành hương, từ Hà Nội đi Việt Trì đến km 95 rẽ tay trái 2 km thì đến chân núi. Nếu đi tàu hỏa qua ga Việt Trì, ga Phú Đức đến Tiên Kiên rẽ tay phải khoảng hơn 3 km, ta tới đền Hùng. Từ chân núi leo gần 300 bậc bạn lên đỉnh núi. Trên núi có đền thờ các vua Hùng và lăng Hùng Huy Vương. Trong đền thờ ngày nay còn câu đối của chúa Trịnh và chữ đề của Cao Bá Quát. Khu vực đền Hùng ngày nay đã trở thành khu rừng cấm để bảo vệ di tích lịch sử, rộng 200 ha. Từ trên đỉnh núi Hùng, ta dễ dàng nhìn thấy sự tụ hội của ba dòng sông: sông Hồng, sông Lô, sông Đà. Thấy làng Bạch Hạc, kinh đô Phong Châu thời Văn Lang. Tại đây có chùa Hóa Long với quả chuông khắc tên Trần Nhật Duật, một võ tướng nổi danh thời Trần. Trước chùa có hòn đá mang vết chân người, sau làng có khu rừng nhỏ Bồ Sao là nơi vua Hùng cuối cùng và công chúa hoá thân. Khúc sông Bạch Hạc - Việt Trì mỗi năm một vụ có giống cá Anh Vũ nổi tiếng, từ ngàn xưa đã là sản vật để tiến vua.

Thong thả, thơ mộng hơn bạn có thể du ngoạn bằng đường thuỷ. Các sông chảy qua đất Phú Thọ như sông Hồng, sông Lô, sông Đà đều là những sông lớn ở miền Bắc. Bạn sẽ thấy những bè gỗ, nứa dài nối đuôi nhau từ thượng nguồn mang theo nhiều sản vật từ thượng du chảy về xuôi và những xà - lan, ca - nô, thuyền mành xuôi ngược quanh năm. Hầu hết các huyện của Phú Thọ đều có thể đi lại với nhau dễ dàng bằng đường sông. Trên sông Hồng các bến chính là Việt Trì, Phú Thọ, Vũ Yển, Thanh Ba tàu thuyền lên tận Yên Bái, Lào Cai. Trên sông Lô tàu thuỷ đến tận Tuyên Quang, Chiêm Hoá... Thị xã Phú Thọ nằm kề bên sông Thao có chợ to, bến lớn, phố xá đông đúc "trên bến dưới thuyền" từ lâu đã nổi tiếng là trung tâm phía Tây của tỉnh. Từ đây có đường bộ đi Tuyên Quang (58km); đi Yên Bái (67km); đi Hà Nội (90km); đi Hoà Bình (85km). Từ thị xã Phú Thọ xuôi sông Hồng khoảng 8km ta gặp làng Hiền Quan là quê hương của Thiều Hoa một nữ tướng giỏi của Hai Bà Trưng. Xuôi thuyền 7km nữa ta tới Cổ Tiết từ đó dễ dàng đi Yên Lập thăm cảnh đẹp thác Hương Kiều trên ngòi Mê. Xuôi sông Hồng 7 km nữa, gặp thị trấn Hưng Hoá. Chắc hẳn bạn nhớ câu thơ Tố Hữu: "Ai qua Phú Thọ. Ai xuôi Trung Hà. Ai về Hưng Hoá. Ai xuống Khu Ba. Ai vào Khu Bốn". Vâng, đó chính là Hưng Hoá, ngày nay là lị sở huyện Tam Nông, nhưng dưới thời Lê, Nguyễn đã từng là trấn sở của trấn Hưng Hoá gồm cả Hoà Bình, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái. Ngày nay vẫn còn vết tích thành Hưng Hoá bên bờ đầm Nậu. Phía Tây đầm là núi Hùng Nhĩ có rừng cây rậm rạp, phong cảnh rất đẹp. Từ Hưng Hoá xuống Trung Hà chỉ còn 7 km nữa. Từ đây sang Sông Đà, bạn có thể đến được tận Cự Đồng, Cự Thắng có núi Chuyển Phiệt cao gần bằng núi Tản Viên, trên núi có hồ nước trong. Sách Đại Nam Nhất Thống chí từng chép rằng: hồ này có cá lạ, dài 4 thước 5 tấc, sắc đen, có 4 chân như vịt, đầu và lưng đỏ tía, nổi lên hàng đàn…

Tỉnh Phú Phọ ngày nay có diện tích tự nhiên 3.534,6 km2, dân số hơn 1,37 triệu người, gồm 34 dân tộc anh em. Toàn tỉnh có 13 huyện, thành, thị với 277 xã, phường, thị trấn. Sau hơn 20 năm tái lập tỉnh và tiếp tục thực hiện công cuộc đổi mới, tỉnh Phú Thọ đã khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế, năng động, sáng tạo, vượt khó với quyết tâm cao để thực hiện hoàn thành các mục tiêu chủ yếu đề ra và tiếp tục giành được thành tựu toàn diện trên các lĩnh vực. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tiến bộ, phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh. Chương trình xây dựng nông thôn mới được triển khai mạnh mẽ, đồng bộ, có nhiều mô hình, cách làm sáng tạo. Đặc biệt, Phú Thọ đã thực hiện hiệu quả 3 khâu đột phá về đầu tư kết cấu hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển du lịch. Giai đoạn 2010 - 2015, tỉnh đã huy động tổng số vốn trên 69 nghìn tỷ đồng, tăng bình quân 10,2%/năm để đầu tư kết cấu hạ tầng, xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp gần 1.000 km đường, hoàn thành 7 cầu lớn. Hạ tầng đô thị, khu cụm công nghiệp, nông nghiệp, nông thôn được tăng cường đầu tư, tạo diện mạo mới, góp phần đưa thành phố Việt Trì sớm trở thành đô thị loại I... Hoạt động du lịch có bước phát triển khá, kết cấu hạ tầng du lịch được tăng cường đầu tư. Tổng nguồn vốn huy động phát triển du lịch tăng 3,5 lần; lượng khách đến tham quan, du lịch và thực hành tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương hàng năm đạt 6 - 7 triệu lượt; doanh thu du lịch tăng 17,9%/năm. Việc gắn kết giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa và giải quyết các vấn đề xã hội có nhiều chuyển biến tích cực. Tỉnh đã xây dựng và bảo vệ thành công hai di sản văn hóa phi vật thể “Hát Xoan Phú Thọ” và “Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” được UNESCO công nhận và vinh danh, góp phần khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và tạo sự lan tỏa của không gian văn hóa vùng đất Tổ. Công tác xóa đói giảm nghèo tiếp tục đạt được những kết quả quan trọng, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện. Sự nghiệp giáo dục và đào tạo tiếp tục phát triển, quy mô trường lớp ngày càng mở rộng, trình độ dân trí được nâng lên2. Các hoạt động văn hóa, thể thao, thông tin không ngừng phát triển. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo. Quan hệ đối ngoại và hợp tác quốc tế được mở rộng, phát triển có chiều sâu. Hệ thống chính trị, khối đại đoàn kết các dân tộc tiếp tục được xây dựng, củng cố vững mạnh.

Mời bạn hãy về thăm quê hương Phú Thọ, còn rất nhiều điều bí ẩn, kỳ thú, hấp dẫn đang chờ đón bạn ở phía trước. Cảnh Phú Thọ hữu tình, người Phú Thọ mến khách. Và xin bạn đừng bao giờ quên câu ca:

Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười, tháng ba.

Nguyễn Tuấn Anh

Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo, UBTW MTTQ Việt Nam

Chú thích:

1. “Ngày xưa, các vua Hùng đã có công dựng nước, ngày nay Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Sách Hồ Chí Minh những sự kiện của Bảo tàng Hồ Chí Minh, Nhà Xuất bản Thông tin lý luận ấn hành năm 1987, trang 205.

2. Phú Thọ là tỉnh thứ 6 trong cả nước được công nhận đạt chuẩn Quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học và xóa mù chữ năm 1992; đạt chuẩn Quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi năm 2002; tỉnh thứ 17 đạt chuẩn Quốc gia về phổ cập giáo dục THCS vào năm 2003 và là một trong 6 tỉnh đầu tiên của cả nước hoàn thành trước 3 năm phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi vào năm 2012.

 

Bình luận

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Tin liên quan
Đọc nhiều
Bình luận nhiều