Một số giải pháp phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam tham gia xây dựng chính sách, pháp luật

(Mặt trận) - Thực tiễn hoạt động cho thấy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò quan trọng trong công tác tham gia xây dựng chính sách, pháp luật. Những năm qua, sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã mang lại kết quả bước đầu, rất quan trọng; tuy vẫn còn nhiều hạn chế, khó khăn cần khắc phục. Bài viết đề xuất một số giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng chính sách, pháp luật. Thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần tạo sinh lực mới trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn tới theo chủ đề Đại hội IX Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

 Hội thảo khoa học:“Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với nhiệm vụ tham gia xây dựng chính sách, pháp luật” ngày 30/8/2018.

Tham gia xây dựng chính sách, pháp luật xuất phát từ quyền và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được quy định trong các văn bản của Đảng, Quyết định số 217 và 218 của Bộ Chính trị và được thể chế trong Hiến pháp năm 2013, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản pháp luật liên quan. Đồng thời, xuất phát từ đòi hỏi thực tế khách quan, để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện tốt chức năng đoàn kết, tăng cường đồng thuận xã hội, cốt lõi để đoàn kết là phải phát huy dân chủ, bảo đảm hài hòa giữa các lợi ích; các cơ chế chính sách hiện nay đều được thể chế bằng pháp luật, vì vậy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải tích cực tham gia xây dựng pháp luật. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng chính sách, pháp luật chính là việc thực hiện sự bảo đảm vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đặt ra hiện nay và những năm tới của đất nước là nhiệm vụ thể chế, bảo đảm nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa. Muốn phát huy vai trò của mình, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc.

Những kết quả bước đầu

Trong những năm qua, căn cứ vào quy định của pháp luật và chức năng, nhiệm vụ của mình, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên đã tích cực tham gia công tác xây dựng chính sách, các văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trên một số lĩnh vực có liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên. Các hình thức tham gia xây dựng chính sách, pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, bao gồm: Đề nghị xây dựng luật, pháp lệnh (trước đây được gọi là sáng kiến pháp luật); góp ý kiến vào các dự thảo văn bản, văn kiện, quy hoạch, kế hoạch, đề án, các văn bản quy phạm pháp luật; phản biện xã hội đối với các dự thảo văn bản, văn kiện, quy hoạch, kế hoạch, đề án, các văn bản quy phạm pháp luật; giám sát các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân (kiến nghị sau giám sát, bãi bỏ, sửa đổi, bổ sung…); tổng hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân về chính sách, pháp luật với Đảng, Nhà nước.

Trong nhiệm kỳ qua, Mặt trận Tổ quốc các cấp đã quan tâm góp ý văn kiện Đại hội Đảng bộ các cấp, một số chủ trương lớn của cấp ủy các cấp, cơ chế, chính sách của chính quyền liên quan đến đời sống, việc làm của người dân, doanh nghiệp, sự phát triển của cả nước và từng địa phương, như: Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và quốc gia; cải cách hành chính, nâng cao sự hài lòng của người dân, tổ chức đối với sự phục vụ của cơ quan nhà nước; những vấn đề lớn mà nhân dân, xã hội quan tâm đều tổ chức lấy ý kiến trước khi cấp có thẩm quyền quyết định. Chuẩn bị cho Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đang tích cực tham gia vào việc đánh giá, tổng kết một số chủ trương, chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước với mục đích phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, khát vọng vươn lên để xây dựng đất nước phát triển bền vững: chính sách đa dạng các thành phần kinh tế, khởi nghiệp, giảm nghèo, an sinh xã hội; phát huy tự quản ở cộng đồng khu dân cư; bổ sung, hoàn thiện các cơ chế, chính sách để đoàn kết các dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài; phát huy vai trò của người có uy tín, tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội; giám sát và kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.

Công tác tham gia xây dựng pháp luật trong những năm qua được Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam coi trọng, thực hiện tích cực từ khâu góp ý văn bản, đến cử các cán bộ có chuyên môn tham gia các Ban soạn thảo, Tổ biên tập dự án luật, pháp lệnh, đồng thời quan tâm, tạo mọi điều kiện để các Hội đồng tư vấn hoạt động có hiệu quả, đóng góp nhiều nội dung chất lượng vào dự thảo các luật, văn bản quan trọng dưới luật của các cơ quan có thẩm quyền, các chương trình, dự án, đề án; hàng năm đã góp ý kiến trên 50 văn bản luật, pháp lệnh, nghị định, thông tư.

Ở địa phương, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận các cấp cũng đã phối hợp tổ chức nhiều hội nghị đóng góp ý kiến vào các dự thảo văn bản luật theo đề nghị của các cơ quan soạn thảo ở trung ương, đồng thời chú trọng góp ý, phản biện xã hội nhiều dự thảo văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, như: Cơ chế hỗ trợ về dồn điền, đổi thửa hình thành cánh đồng mẫu lớn, khu dân cư kiểu mẫu, hỗ trợ làm đường giao thông trong xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, các đối tượng chính sách xã hội; quy định về đền bù, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, góp ý dự thảo quyết định quy định chính sách hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất cho người dân sau tái định cư các dự án thủy lợi, thủy điện; đề án bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù… Bên cạnh đó, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội các địa phương tổ chức nhiều hội nghị sơ, tổng kết các nghị quyết của Đảng, chương trình, đề án của tỉnh, thông qua đó, đã kiến nghị nhiều nội dung để điều chỉnh những bất cập, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, phù hợp với yêu cầu, nguyện vọng và quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người dân.

Ngoài ra, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận các cấp còn thực hiện việc góp ý thường xuyên, đột xuất, định kỳ, về hoạt động của cơ quan, tổ chức đảng, chính quyền và góp ý đối với cán bộ đảng viên. Để thực hiện tốt nội dung góp ý, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã chú trọng phân công cán bộ, lãnh đạo trực tiếp tiếp nhận và tổng hợp ý kiến của các tổ chức thành viên, các vị Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp và nhân dân. Đổi mới và nâng cao chất lượng Báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân trước các kỳ họp của Quốc hội, Thông báo xây dựng chính quyền trước các kỳ họp của Hội đồng nhân dân các cấp.

Việc thể chế và thực hiện quyền và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam bằng pháp luật đã có bước tiến lớn, vị trí của Mặt trận Tổ quốc được khẳng định trong Hiến pháp năm 2013, năm 2015 đã ban hành Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; nhiều văn bản quy phạm pháp luật thể chế quyền và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ngày 15/6/2017 đã ban hành Nghị quyết liên tịch 403/2017/NQLT/UBTVQH - CP - ĐCTUBTWMTTQVN; ba vấn đề lớn liên quan đến bầu cử, giám sát và phản biện xã hội, tiếp xúc cử tri thực tiễn khẳng định cần có nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Qua đó có thể khẳng định, Mặt trận Tổ quốc các cấp từ trung ương đến cơ sở đã tích cực thực hiện nhiệm vụ tham gia xây dựng chính sách, pháp luật, góp phần tích cực vào việc xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, hoàn thiện hệ thống pháp luật ở nước ta thời gian qua.

Hạn chế và khó khăn

1. Việc tham gia góp ý của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thường tiến hành khi được cơ quan nhà nước có văn bản đề nghị góp ý; thời gian thường ngắn, gấp nên gặp rất nhiều khó khăn, luôn ở thế bị động, chưa có sự chủ động ngay từ đầu năm theo chương trình công tác hoặc kế hoạch xây dựng pháp luật. Kinh nghiệm cho thấy, nội dung nào Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia ngay từ khâu chuẩn bị dự án, đề án thì chất lượng ý kiến cụ thể, sâu sắc hơn.

2. Việc tổ chức lấy ý kiến, tạo cơ chế thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức trong hệ thống Mặt trận và đông đảo tầng lớp nhân dân tiếp cận dự thảo văn bản, tham gia góp ý kiến và biết được các ý kiến trao đổi, chia sẻ đối với vấn đề góp ý mà xã hội đang quan tâm còn hạn chế. Một số nội dung ở một số dự thảo luật được nhân dân và xã hội quan tâm, nhưng chưa được cơ quan chủ trì soạn thảo thông tin, giải đáp kịp thời trong quá trình tổ chức lấy ý kiến. Việc đánh giá tác động và tổ chức lấy ý kiến nhân dân là hai nội dung khác nhau, trong khi việc đánh giá tác động nhiều lúc làm còn hình thức, thì việc lấy ý kiến nhân dân chưa có quy định cụ thể về hình thức, thời gian, cách thức tổng hợp ý kiến. Những nội dung này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, tính khả thi của một số quy định trong chính sách, pháp luật.

3. Những văn bản góp ý do Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tổ chức thành viên gửi đến các cơ quan hữu quan, cơ quan chủ trì soạn thảo còn một chiều và nhiều khi mang tính hình thức, thiếu cơ chế về trách nhiệm tiếp thu và phản hồi; tổng hợp ý kiến và trách nhiệm giải trình chưa đầy đủ. Thời gian gửi lấy ý kiến thường gấp, không bảo đảm quy định; hồ sơ, tài liệu gửi lấy ý kiến nhiều dự án không đầy đủ, sơ sài, thiếu các thông tin cần thiết; một số dự án có quan điểm xây dựng, sửa đổi thiếu nhất quán. Những hạn chế, bất cập này nhiều khi làm nản lòng những người tâm huyết.

Nguyên nhân của một số hạn chế trên là do nhận thức của các cơ quan lấy ý kiến và của cả Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể về nhiệm vụ này chưa đầy đủ. Các cơ quan chưa thực hiện nghiêm túc các quy định hiện hành về lấy ý kiến và đánh giá tác động; một số quy định còn bất cập, quy định chung chung, thiếu cụ thể.

Một số giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng chính sách, pháp luật

Một là, Mặt trận Tổ quốc các cấp coi trọng việc tham gia xây dựng chính sách, pháp luật, coi đây là một kênh quan trọng thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân, là phương thức để Mặt trận thực hiện vai trò đại diện. Xây dựng cơ chế cụ thể để việc lấy ý kiến tham gia xây dựng chính sách, pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực sự có hiệu quả với những hình thức và phương pháp thực hiện khoa học; phạm vi và hình thức tham gia tương xứng và phù hợp với vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên và các tổ chức xã hội khác. Kiến nghị sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các quy định xác định trách nhiệm đến cùng của cơ quan tham mưu, đề xuất chính sách, trình dự án luật, trong đó quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu; khắc phục những lỗ hổng trong kiểm soát chính sách, không bảo vệ chính sách đưa ra, chống lợi ích nhóm trong xây dựng chính sách, pháp luật.

Kiến nghị sửa đổi Luật Đất đai, một số bất cập của cơ chế, như: BT, BOT, những quy định đang là rào cản cho sự phát triển, là nguyên nhân phát sinh khiếu nại, tố cáo. Tham gia hoàn thiện chính sách, pháp luật hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số; thể chế các quy định phát huy vai trò, nguồn lực các tôn giáo, giá trị đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo trong tham gia giáo dục, dạy nghề, khám chữa bệnh, nhân đạo, từ thiện.

Hai là, quy trình về xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật cần phải được thực hiện một cách dân chủ, khoa học. Đặc biệt là đánh giá tác động phải thực chất; phải công khai lấy ý kiến rộng rãi của nhiều đối tượng khác nhau trong xã hội, nhất là đối tượng liên quan trực tiếp, chịu tác động trực tiếp của văn bản, có như vậy, văn bản quy phạm pháp luật được ban hành mới có tính khả thi cao. Cần công bố công khai quá trình hoạch định chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước để nhân dân và các tổ chức có liên quan có điều kiện trao đổi, bàn bạc, tham gia ý kiến ngay từ đầu vào quá trình hoạch định các chủ trương, chính sách; xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Các cuộc tọa đàm, hội thảo khoa học, sơ, tổng kết các chính sách lớn phải có ý kiến tham gia của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể liên quan. Trước mắt, làm tốt việc Tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 25/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

Ba là, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cần làm rõ được các hình thức, thời gian, cách tổng hợp lấy ý kiến nhân dân, các nhà khoa học, các chuyên gia về dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, cũng như giá trị pháp lý của mỗi loại; làm rõ thời điểm cần tiến hành lấy ý kiến, phạm vi lấy ý kiến, nội dung lấy ý kiến; bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình, tiếp thu ý kiến đóng góp của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với các văn bản quy phạm pháp luật. Ngoài ra, quy định cụ thể về thời gian tổ chức lấy ý kiến hợp lý để bảo đảm chất lượng cho việc đóng góp ý kiến về các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Nội dung lấy ý kiến của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể không trùng với lấy ý kiến của đối tượng chịu sự tác động của văn bản luật.

Kiến nghị sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tạo cơ chế thuận lợi hơn cho Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phản biện xã hội nhiều dự thảo luật. Quy định rõ những dự án luật liên quan đến quyền và lợi ích của số đông nhân dân, có nhiều ý kiến khác nhau phải có phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, trong hồ sơ của cơ quan trình phải có văn bản phản biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Từng bước nghiên cứu để đề nghị xây dựng Luật Giám sát, phản biện xã hội. Trước mắt, đề nghị Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản pháp luật thực hiện nghiêm công khai các dự thảo các văn bản luật trên cổng thông tin điện tử; mở hộp thư điện tử để tiếp nhận các ý kiến góp ý của công dân; có hình thức chia sẻ, trao đổi, phản hồi các ý kiến của công dân, của báo chí, các chuyên gia, nhà khoa học qua kênh thông tin điện tử; tránh việc chỉ đăng nguyên văn sẽ có rất ít ý kiến phản hồi; có biện pháp cụ thể khắc phục việc lấy ý kiến hình thức.

Bốn là, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần tăng cường phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội với các cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật. Đồng thời, cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần phải sâu sát hơn với các tầng lớp nhân dân, đoàn viên, hội viên để lắng nghe ý kiến phản ánh của nhân dân, của hội viên, đoàn viên đối với hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, công chức Nhà nước để có góp ý theo các hình thức quy định kịp thời. Thông qua hoạt động của mình và các tổ chức thành viên, Mặt trận thường xuyên tổng hợp ý kiến, đề nghị, kiến nghị của cử tri và các tầng lớp nhân dân, các kiến nghị qua giám sát, phản biện xã hội; có các hình thức phù hợp để kịp thời lắng nghe ý kiến của người có uy tín, tiêu biểu từ khu dân cư, ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và nhân dân tham gia xây dựng pháp luật.

Thông qua các hoạt động và công tác tuyên tuyền, vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật, cần mở kênh thông tin điện tử của Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc lắng nghe ý kiến nhân dân tham gia xây dựng chính sách, pháp luật, phản ánh những vướng mắc, bất cập trong thực hiện chính sách, pháp luật hiện hành.

Năm là, để thực hiện việc xây dựng pháp luật có hiệu quả, đồng thời với việc quan tâm xây dựng, củng cố bộ máy cơ quan chuyên trách, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cần phải huy động sự tham gia của các thành viên, các cá nhân tiêu biểu, các Hội đồng tư vấn của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, lực lượng cộng tác viên và đoàn viên, hội viên là những chuyên gia trên các lĩnh vực. Đồng thời, xây dựng, củng cố tổ chức bộ máy và nhân sự để bảo đảm cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp có đủ năng lực để tham gia xây dựng chính sách, pháp luật.

 Hằng năm, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần hiệp thương phân công nhiệm vụ tham gia xây dựng chính sách, pháp luật của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên. Quy định rõ nội dung Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trì và từng tổ chức thành viên chủ trì. Đồng thời, việc tham gia xây dựng chính sách, pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên nên có trọng tâm, trọng điểm, nêu rõ nội dung tổ chức hội nghị góp ý và phản biện xã hội một số dự thảo văn bản pháp luật trong Kế hoạch xây dựng pháp luật của Chính phủ và của Quốc hội hàng năm.

Ngô Sách Thực

Phó Chủ tịch UBTW MTTQ Việt Nam

Bình luận

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Tin liên quan
Đọc nhiều
Bình luận nhiều