CHDCND Lào: Luật Chống tham nhũng – Chìa khóa cho sự phát triển kinh tế

Được bao quanh bởi các cường quốc kinh tế của ASEAN như Việt Nam, Thái Lan và Myanmar, Lào đôi khi bị “bỏ quên” như một nền kinh tế đang phát triển trong khu vực.

Tuy nhiên, với việc chia sẻ đường biên giới chung với Thái Lan, Việt Nam, Myanmar, Campuchia và Trung Quốc, vị trí địa lý độc đáo của Lào tạo cho quốc gia này tiềm năng to lớn để phát triển thành một trung tâm kinh tế sôi động và quan trọng. Mặc dù đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn đang hướng tới các nước láng giềng, tuy nhiên Lào vẫn từng bước phát triển và đạt được những thành tựu nhất định; trong đó, phải kể đến việc sửa đổi khuôn khổ pháp lý về chống tham nhũng – một trong những phương thức thu hút đầu tư nước ngoài.

Giải quyết tham nhũng - chìa khóa để tiếp tục FDI

Khi Chính phủ Lào chủ trương đẩy mạnh chuyển sang thu hút dòng vốn FDI, kế hoạch hành động chống tham nhũng đã chính thức được ban hành vào năm 2013 với nội dung hành động tập trung vào: Đào tạo chính trị và nhận thức pháp luật; nghiên cứu và soạn thảo luật mới và sửa đổi các luật hiện hành; tổ chức lại cơ chế quản lý nhà nước; cải thiện các tổ chức và cán bộ phụ trách chống tham nhũng.

Kế hoạch này được Chính phủ Lào dự kiến hoàn thành các mục tiêu vào năm 2020. Ngay từ khi bắt đầu triển khai thực hiện Kế hoạch, việc sửa đổi và ban hành nhiều bộ luật mới, tái cơ cấu hệ thống hành chính nhà nước đã được thông qua. Mặc dù, hiện tại vẫn còn quá sớm để đưa ra kết luận cụ thể về kết quả của quá trình triển khai Kế hoạch. Tuy nhiên, Lào đã chứng minh những hiệu quả nhất định về cam kết của mình trong công tác đấu tranh chống tham nhũng. Chỉ số Nhận thức Tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế cho thấy, Lào đã có những tiến bộ liên tục trong những năm gần đây. Trong năm 2014, Lào được xếp hạng 145 trên 175 quốc gia (với 1 là tốt nhất, và 175 là tồi tệ nhất), 139/175 năm 2015, và năm 2017 đã cải thiện thứ hạng lên mức 123. Mặc dù thứ hạng này chỉ ra rằng thực trạng tham nhũng trong nước vẫn còn hết sức nhức nhối, tuy nhiên, điều này cũng cho thấy những nỗ lực của Lào trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng đầy cam go.

Tổng quan về khung pháp lý chống tham nhũng của Lào

Trong những năm gần đây, Chính phủ Lào đã thể hiện quyết tâm của mình để giải quyết tham nhũng bằng cách thông qua một loạt các đạo luật và quy định về chống rửa tiền, nhằm đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế, như Luật Chống rửa tiền và tài trợ của khủng bố (2014, và có hiệu lực vào năm 2015). Chính phủ cũng đã thông qua Quy định về Nhận biết đối tác và đối tác tiền khả thi (2016), được xây dựng trên Luật Chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố. Quyết định về việc báo cáo các giao dịch đáng ngờ liên quan đến rửa tiền hoặc tài trợ khủng bố (2015) là một minh chứng nữa về những nỗ lực của chính phủ Lào nhằm dập tắt tham nhũng trong nước.

Kể từ khi lên nắm quyền vào tháng 04/2016, Thủ tướng Lào Thongloun Sisoulith đã đưa ra một loạt biện pháp nhằm quản lý đất nước một cách hiệu quả nhất. Một trong số đó là Nghị định về phòng chống tham nhũng, căn bệnh “mãn tính” từng tồn tại nhiều năm nay tại Lào. Ban Kiểm tra Trung ương Đảng và Thanh tra nhà nước Lào đều cho rằng cán bộ làm công tác thanh – kiểm tra ở mọi cấp cần phải làm việc thật nghiêm túc, quyết tâm và thường xuyên liên tục nhằm ngăn chặn tình trạng cán bộ, Đảng viên làm việc tắc trách, gây thất thoát tài sản quốc gia. Thủ tướng Lào đã tổ chức đấu giá công khai các phương tiện của các nhà lãnh đạo Đảng, một số trong đó được bán với giá hàng trăm ngàn đô la. Năm ngoái, ông đã sa thải hai thống đốc tỉnh - một từ Attapeu, một từ Xieng Khouang - sau khi họ bị buộc tội trục lợi từ buôn bán gỗ. Đây là những vụ việc sa thải cán bộ cao cấp, hiếm khi xảy ra trong quá khứ.

Vào ngày 10/12/2003, Lào đã ký Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng và được phê chuẩn ngày 25/09/2009, Lào cũng thường xuyên tổ chức các hội nghị, hội thảo với các chuyên gia của LHQ nhằm tham khảo những kinh nghiệm cũng như ý kiến về các vấn đề chống tham nhũng.

Khung pháp lý về chống tham nhũng ở Lào gồm: Luật chống tham nhũng số 27 (2012); Luật hình sự số 142/PO (ngày 9 tháng 11 năm 2005); Luật tố tụng hình sự số 17/NA (ngày 10 tháng 7 năm 2012); Luật chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố số 50/NA (21 tháng 7 năm 2014); Nghị định về Tuyên bố tài sản số 159 (ngày 4 tháng 6 năm 2013).

Luật Chống tham nhũng của Lào hiện hành bao gồm các hành vi sau đây: Tham ô tài sản nhà nước hoặc tài sản tập thể; vứt bỏ tài sản của nhà nước hoặc tài sản tập thể; hối lộ; nhận hối lộ; lạm dụng địa vị, quyền hạn và nghĩa vụ để lấy tài sản của nhà nước, tài sản tập thể hoặc tài sản cá nhân; lạm dụng tài sản nhà nước hoặc tài sản tập thể; sử dụng quá nhiều vị trí, quyền hạn và nghĩa vụ để lấy tài sản nhà nước, tài sản tập thể hoặc tài sản cá nhân; gian lận hoặc giả mạo liên quan đến kỹ thuật xây dựng, tiêu chuẩn, thiết kế, tính toán và những người khác; lừa dối trong đấu thầu; giả mạo tài liệu hoặc sử dụng tài liệu giả mạo và tiết lộ bí mật nhà nước vì lợi ích cá nhân.

Theo Luật Chống Tham nhũng Lào, tham nhũng xảy ra khi công chức, viên chức tham gia vào bất kỳ hành vi nào nói trên để tư lợi cho bản thân, hoặc gia đình, họ hàng, bạn bè, gia tộc... gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước và xã hội, hoặc quyền và lợi ích của công dân.

Liên quan đến chống tham nhũng, Luật Hình sự cũng quy định rằng tham nhũng liên quan đến bất kỳ nhà lãnh đạo hoặc công chức, viên chức nhà nước thực hiện các loại hành vi khác nhau để mang lại lợi ích cho bản thân, hoặc gia đình, họ hàng, bạn bè, gây thiệt hại cho lợi ích chung của nhà nước, hoặc tập thể, hoặc quyền và lợi ích của công dân.

Yêu cầu về việc một hành vi tham nhũng phải gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước, hoặc quyền và lợi ích của công dân, là một trở ngại thực sự trong công tác thực thi pháp luật. Điều này đã được ghi nhận trong Báo cáo đánh giá quốc gia chống tham nhũng của Công ước Liên Hợp Quốc năm 2012, khuyến cáo rằng các nhà chức trách Lào nên loại bỏ yêu cầu này khỏi Luật Chống Tham nhũng. Tuy nhiên, việc sửa đổi Luật Chống tham nhũng trong năm 2012 đã không tính đến khuyến cáo này của LHQ.

Các biện pháp trừng phạt đối với tham nhũng thay đổi tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội. Trong trường hợp hành vi tham nhũng gây thiệt hại với số tiền không vượt quá 5 triệu kip (khoảng 14 triệu đồng), nếu người phạm tội sẵn sàng báo cáo hành vi sai trái của chính mình và trả lại tài sản, họ sẽ chỉ phải đối mặt với các biện pháp giáo dục và cảnh báo. Tuy nhiên, hình phạt này sẽ khác nếu người vi phạm cố gắng tìm mọi biện pháp nhằm thoát tội. Trong trường hợp này, người vi phạm sẽ bị đình chỉ, hoặc cắt tăng lương, thưởng, giáng chức, thậm chí là bị sa thải. Trong khi đó, nhân viên hoặc nhân viên của khu vực tư nhân bị kết tội vi phạm sẽ chỉ bị khiển trách, bồi thường và phạt tiền 1% giá trị thiệt hại gây ra. Tuy nhiên, đối với các hành vi phạm tội gây thiệt hại trên 5 triệu kip, người phạm tội sẽ bị phạt tiền và có thể bị phạt tù.

Trong năm 2012, khi báo cáo chống tham nhũng của LHQ được công bố, mặc dù theo Luật Chống tham nhũng Lào, khi bất kỳ cán bộ, công chức, viên chức nhà nước nào “giàu có bất thường” thì khả năng tiến hành một cuộc điều tra là điều hoàn toàn có thể xảy ra, tuy nhiên việc khai báo thu nhập hoặc tài sản cho công chức, viên chức vào thời điểm bấy giờ không bị bắt buộc. Trước thực trạng trên, nhằm thực hiện triệt để công tác phòng chống tham nhũng, Chính phủ Lào đã yêu cầu tất cả các cán bộ nhà nước phải tiến hành kê khai tài sản. Tuy nhiên, những nội dung kê khai không được công khai, do đó Chính phủ vẫn có quyền quyết định có truy tố những người vi phạm tiềm năng hay không. Vào giữa tháng 1 năm 2017, tại Lào, hơn 1.900 cán bộ, công chức ở trung ương, 98.000 người dưới sự giám sát của các bộ, và 142.000 cán bộ, công chức thuộc chính quyền tỉnh, đã đã tiến hành kê khai tài sản, thu nhập.  

Không có số liệu thống kê chính thức về các vụ việc tham nhũng được phanh phui, bởi vì cần được sự chấp thuận của các cơ quan liên quan. Tuy nhiên, theo cơ quan kiểm tra của Ủy ban Trung ương Đảng Lào, các vụ việc tham nhũng trong 5 năm (2012-2017) liên quan đến các khoản thanh toán tổng cộng hơn 4.807 tỷ kip (khoảng 13 nghìn tỷ đồng), và 734 quan chức đã được phát hiện có liên quan. Từ năm 2011 đến năm 2015, 130 cảnh sát ở tỉnh Oudomxay đã bị sa thải vì đã nhận hối lộ và lạm dụng quyền lực...

Bên cạnh đó, với nỗ lực ngăn chặn nạn rửa tiền, Chính phủ Lào đã ban hành Luật Chống rửa tiền cho phép các ngân hàng kiểm tra và báo cáo các giao dịch đáng ngờ. Phạm vi của luật bao gồm cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, không phân biệt khu vực tư nhân hoặc nhà nước.

Sự cải thiện lớn trong khuôn khổ pháp lý bao gồm: Ban hành Quyết định số 13, ngày 19 tháng 10 năm 2015 về Báo cáo Giao dịch đáng ngờ liên quan đến rửa tiền hoặc tài trợ khủng bố, cùng với Khuyến nghị số 42, ngày 12 tháng 1 năm 2016; và Quyết định số 1, ngày 15 tháng 1 năm 2016, về việc nhận biết đối tác và đối tác tiền khả thi đã góp phần làm rõ và đảm bảo hiệu quả của Luật Chống rửa tiền... là những thành tựu nổi bật của Lào trong những nỗ lực phòng, chống tham nhũng, được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Luật pháp quốc tế về chống tham nhũng tại Lào

Ngoài khuôn khổ pháp lý về chống tham nhũng của Lào, việc nắm rõ Đạo luật Chống tham nhũng ở nước ngoài của Mỹ (FCPA) là điều hết sức quan trọng đối với các nhà điều hành doanh nghiệp tại Lào.

Đạo luật chống tham nhũng ở nước ngoài (FCPA) được chính phủ Hoa Kỳ thông qua vào năm 1977, đạo luật này nghiêm cấm các hành vi hối lộ của các doanh nghiệp cho các cơ quan, tổ chức nước ngoài vì mục đích kinh doanh. Đạo luật FCPA được ban hành khi có tới hơn 400 doanh nghiệp Hoa Kỳ thừa nhận đã đưa hối lộ cho các quan chức chính phủ và chính trị gia nước ngoài. Đạo luật FCPA được củng cố vào năm 1998 với những điều khoản bổ sung về chống tham nhũng đối với các doanh nghiệp và nhà quản lý nước ngoài tiếp tay cho các hành vi tham nhũng khi đang hoạt động kinh doanh trên đất Hoa Kỳ. Đối tượng áp dụng Đạo luật cụ thể là: Các công ty có chứng khoán niêm yết trên Ủy ban giao dịch chứng khoán tại Mỹ; pháp nhân hoặc những người có địa điểm kinh doanh chính tại Mỹ; và bất kỳ người hoặc tổ chức nước ngoài nào bị nghi ngờ tham gia hối lộ trên lãnh thổ nước Mỹ.

FCPA không chỉ áp dụng trong lãnh thổ Hoa Kỳ mà còn áp dụng đối với những hành vi phạm tội hoạt động ngoài lãnh thổ Hoa Kỳ. Do các luật lệ này không bị xử phạt bởi luật pháp ở Lào, các công ty nước ngoài tại Lào có thể dễ dàng rơi vào phạm vi của FCPA.

Việc tạo điều kiện hoặc xúc tiến thanh toán, hay các khoản thanh toán được thực hiện để thúc đẩy tiến độ hoạt động của các cán bộ, công chức nhà nước được FCPA chấp nhận. Những hành động này có thể bao gồm các khoản thanh toán liên quan đến việc có được thị thực, giấy phép một cách kịp thời, hoặc cung cấp điện để tạo thuận lợi cho hoạt động của một nhà máy. Các khoản thanh toán này được FCPA chấp nhận miễn là chúng không làm ảnh hướng đến quy trình ra quyết định. Tuy nhiên, điều này vẫn là một điều khoản đang gây tranh cãi, bởi tồn tại sự không rõ ràng trong việc nhận định thế nào là hành động được phép theo cách hiểu của giới chức trách Mỹ.

Bên cạnh  Đạo luật Chống tham nhũng ở nước ngoài của Mỹ (FCPA), những công ty và cá nhân hoạt động tại Lào còn chịu sự chi phối của Đạo luật Chống hối lộ của Vương quốc Anh. Đạo luật này buộc các tổ chức thương mại có trụ sở tại Anh phải chịu trách nhiệm theo pháp luật của Anh để ngăn ngừa hành vi hối lộ thường được thực hiện thông qua các công ty con, kể cả ở Anh và ở các nước khác mà tổ chức này hoạt động. Lãnh đạo công ty phải chịu trách nhiệm về hành động của nhân viên của họ và bất cứ ai đại diện cho họ trong và ngoài nước. Đạo luật này cũng quy định hành vi hối lộ của các quan chức ở nước ngoài, chấm dứt việc miễn trừ hối lộ từng được áp dụng cho lực lượng vũ trang của Anh và các dịch vụ an ninh. Không giống như FCPA, Đạo luật Chống hối lộ của Vương quốc Anh không phân biệt giữa các khoản thanh toán hối lộ nhỏ và lớn, nghĩa là các khoản thanh toán nhằm tạo lợi thế trong kinh doanh đều bị cấm.

Những năm trở lại đây, cam kết của chính phủ Lào về chống tham nhũng đã được nhắc lại nhiều lần. Trước sự tăng hạng về Chỉ số nhận thức tham nhũng của Tổ chức Minh bạch quốc tế, Lào đang cho thấy sự quyết tâm trong việc thực thi cam kết của mình. Việc thoát khỏi nhóm các quốc gia tham nhũng nhất thế giới chắc chắn là một tín hiệu tích cực trong công cuộc đấu tránh phòng chống tham nhũng ở Lào. Mặc dù khung pháp lý về phòng, chống tham nhũng ngày càng trở nên vững chắc hơn, tuy nhiên, rõ ràng rằng Lào cần nhiều thời gian hơn để xác định tính hiệu quả của các biện pháp thực thi trong thực tế.

Theo Dương Nguyễn/Tạp chí Thanh tra

Theo https://globalinvestigationsreview.com/benchmarking/the-asia-pacific-investigations-review-2018/1147519/laos-anti-corruption-laws-key-to-economic-development

https://thediplomat.com/2018/05/is-laos-really-launching-a-new-corruption-crackdown/

https://www.business-anti-corruption.com/anti-corruption-legislation/uk-bribery-act/

Bình luận

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục